,…,x
> жиынтығы А формуласының айнымалылар тізімі деп аталады. Тізімдегі айнымалылардың бір бөлігі А ға айқын кірмеу мүмкін. Оларды жасанды айнымалы дейміз.
Анықтама. Тізімдегі әр айнымалыға ақикаттық мән сәйкестендіруді айнымалылар тізімін бағалау дейміз. Егер А формуласының айнымалылар тізімінде к айнымалы болса онда 2k– ке тең бағалар болады, демек ақикаттың кестесінде 2
– тең жол болады.
Тұжырымдарды белгілейтін әріптер, логикалық байланыстар, жақшалар логикалық тұжырым тілінің алфавиті деп аталады. Алфавит элементтерінің көмегімен түрлі формулалар құруға болады. Математикалық логикада қабылданғандай формулаға нақтылы анықтама берейік:
Анықтама. Тұжырымдардың белгілері және логикалық байланыстырушылармен (жақшада көрсетілген) құрылған өрнек логикалық формула деп аталады,егер ол төмендегі шарттарды қанағаттандырса:
-
Тұжырымдарды белгілейтін кез келген логикалық айнымалы - формула;
-
А, Ж – символдары формула
-
Егер А – формула болса, онда
А формула
-
Егер А и В – формулалар болса ,онда (А & В), (А В), (А), (А В), (А ~ В), (Р Q) – формула болады;
-
Алдыңғы төрт пункттегіден басқа формула жоқ.
Тұжырымды формальдау процедурасы
-
Егер тұжырым қарапайым болса, оған қарапайым формула сәйкестендіріледі.
-
Егер тұжырым құрама болса, онда оған сәйкес формула құру үшін
а) Құрама тұжырым құрып тұрған барлық қарапайым тұжырымдарды байланыстырушылардан бөліп алу керек;
б) Оларды сәйкес символдармен алмастыру керек;
в) Тұжырымдардың мағынасына қарай жақшалар қою керек. Формула қарапайым болу үшін сыртқы жақшаларды жазбауға болады; Жақшалар сыңарлары тең болу керек. Мысалы,
- формула емес;
- формула;
-формула.
Логикалық тұжырымдар формулаларының эквиваленттілігі.
Анықтама. Айталық А мен В бір айнымалылар тізіміне <
> тәуелді екі формула болсын. Егер олар <
> тізімінің кез- келген бағасында бірдей мәндер қабылдаса оларды эквивалентті формулалар деп атайды.
Анықтама Егер F1(x1,x2,…,xn) және F2 (x1,x2,…,xn) формулаларының ақиқаттық кестелері бірдей болса бұл формулалар эквивалентті деп аталады және «~,
» белгілерінің бірімен көрсетіледі.Екі формуланың эквиваленттілігін білудің стандартты тәсілі екеуінің ақиқаттық кестесін құрып, алынған нәтижені салыстыру болып табылады. Мысалы: (x y) ~(
) формулаларының эквиваленттігін мына ақиқаттық кестеден көруге болады.
Алынған ақиқаттық кесте әрбір құрама бойынша салыстырылады. Эквивалент формулалардың мынадай қасиеттері бар:
х
|
у
|
x y
|
|
|
|
|
0
|
1
|
1
|
1
|
1
|
0
|
1
|
1
|
1
|
0
|
1
|
1
|
000 0
|
0
|
0
|
1
|
0
|
1
|
1
|
1
|
0
|
0
|
1
|
Буль алгебрасының негізгі эквивалентті қатынастары (заңдары)
1. Коньюнкция мен дизьюнкцияның ассоциативтілігі
а) x1 (x2 x3) = (x1 x2) x3 = x1 x2 x3 ; б) x1 (x2 x3) = (x1 x2) x3 = x1 x2 x3
2. Коньюнкция мен дизьюнкцияның коммутативтілігі
а) x1 x2 = x2 x1; б) x1 x2 = x2 x1
3. Коньюнкцияның дизьюнкцияға қатысты дистрибутивтілігі ( Дизьюнкцияның коньюнк цияға қатысты дистрибутивтілігі ).
а) x1 (x2 x3) = (x1 x2) x1 x3 ; б) x1 (x2 x3) = (x1 x2) x1 x3
4. Идемпотенттілік
а) x x х; б) x x х
5. Қос терістеу заңы.
6. 0 мен 1 константаларының қасиеттері:
а) x 1 х ; в) x x 1; д)
1;
б) x 0 0; г) x 0 х ; е)
0;
7. Морган заңдары:
а)
; б)
-
Қарама- қарсылық заңдары:
а)
0 (
ж )
б)
1 (
а)
Бұл негізгі эквиваленттік қатынастардың ерекшелігі, олар бір –бірінен шықпайды, олардың дұрыстығына, стандартты әдіспен ғана (ақиқат тық кесте) көз жеткізуге болады.
Достарыңызбен бөлісу: