II. Іріктеу әдісі.
Есепті шығару нені табу керек деген сұрақтан басталмайды, жауапты табу үшін барлығы бірте-бірте анықталады. Алдымен сызбасы салынады және онда массасы денеге әсер ететін барлық күштер көрсетіледі (16-сурет).
Пайдалы жұмыс және толық жұмыс анықталады. - күшін анықтау үшін координаталар әдісі қолданылады (16,б-сурет). х және у остеріне күштердің проекциясын саламыз:
(1)
үйк + (2)
(2)-теңдеуден ал (1)-теңдеуден анықтаймыз. үйк екенін жазып, анықтауға болады:
, ал және -ны және арқылы өрнектейміз:
, ал .
Онда
,
ал,
Енді ПӘК ( ) табуға болады:
.
Есептеулерден кейін аламыз .
Іріктеу әдісінен кейінгі жазылғандар талдау әдісіне қарағанда аз болғандығы, біз есептің шешуінде талдау әдісіндегі көптеген есептеулерді қолдандық. Сондықтан да шешу жолы талдау әдісінен аз сияқты болып көрінеді. Әйтпесе екі әдістегі түсініктеме көлемі, суреттер саны және т.б. бірдей. Бірақта іріктеу әдісінде ойлау логикасын түсіну қиынға соғады, неге біз алдымен пайдалы жұмысты, сонан кейін толық жұмысты таптық және т.б.
Оқушы ПӘК-ін табу үшін және жұмысты табу керектігін ойында сақтау керек.
Сапалық есептерді шешуде бұл екі әдіс қатар жүреді. Сондықтан да талдау-іріктеу әдісі деп екеуін бірге айтады.
ІІІ. Есеп шығарудың алгоритмдік әдісі.
Әрбір жаңа тақырыпты өткен кезде мұғалім тақтаға бір есепті түгелдей талдай отырып, түсіндіріп, оқушыларды есеп шығаруға үйретуі керек. Соңғы кезде физиканың есептеріне алгоритмдік әдісті қолданып жүр. Алгоритмді енгізу оқушыларды қиын есептерді шығарудың жалпы әдісімен қаруландырады.
Есеп шығару үрдісі күрделі, оны мынандай кезеңдерге бөлуге болады:
1. Есептің берілгенін оқып, жаңа терминдердің, қиын ұғымдардың мағынасын түсіндіру.
2. Есептің шартын қысқаша жазу, суреті болса салу.
3. Есепті талдау, физикалық мәнін, берілген есептерде қарастырылатын физикалық процестер мен заңдарды түсіну, физикалық шамалардың арасындағы тәуелділікке көңіл аударылады.
4. Шығарудың жоспарын құру, тәжірибе жасау, есепке керекті тұрақтылар мен кестелердің мәндерін жазу, графиктер мен суреттерге талдау жасау.
5. Физикалық шамаларды БХБ жүйесінде жазу.
6. Ізделініп отырған физикалық шамамен берілген шамалардың арасындағы заңдылықты тауып, оны жазу.
7. Теңдеулерді құру және оларды шешу (қондырғыны жинау және оны жасау).
8. Ізделініп отырған шаманы есептеу, тәжірибе нәтижесіне талдау (анализ) жасау.
9. Алынған жауапты талдау, шығарудағы ықшамдауларды қарастыру.
10. Есептің басқаша шешу жолдарын қарастыру және олардың ішінен тиімдісін алу.
Алгоритм және алгоритмдік тәсілді қолдану кезінде оқыту, есепті шешу әдісін меңгеру үрдісін анағұрлым тездететіні, оқушыларға есеп шығару әдістерін үйретуде алгоритмді қолдану тиімділігін тексеруге жүргізілген зерттеу және тәжірибе жұмыстары көрсетті. Мұғалімдерге алгоритм өте ұзақ және күрделі болып көрінуі мүмкін, бірақ бір-екі есепті бірлесіп, алгоритм көмегімен шығару арқылы оқушылардың оны тез меңгеретініне оңай көз жеткізуге болады.
Достарыңызбен бөлісу: |