лардың қозғалысына назар аудармай, тек бөлшектердіи
орасан зор жиынтығының қозғалысын сипаттайтын ор-
таша шамаларды ғана пайдаланады.
Сондықтан да оны
кей жағдайда статистнкалық физика деп те атайды.
Денелердің әр түрлі қасиеттерін және зат күйінің
өзгерістерін зерттеумен термодинамика да шұғылдана-
ды. Алайда термодинамиканың молекула-кинетикалық
теориядан айырмашылығы, ол — денелер мен табиғат
құбылыстарының микроскопиялық суреттемесін ескер-
мей, тек олардыц макроскопиялық қасиеттерін ғана
зерттейді. Термодинамика
молекулалар мен атомдарды
қарастырмай-ақ, процестерді мйкроскопиялық тұрғыдан
қарастыруға сүйенбей, оныц өтуі жайында бірқатар ко-
рытындылар жасай алады.
Термодинамнканың негізінде көптегсн тәжірибелік
деректердің жинағын жалпылау аркылы тагайыпдалғап
бірнсше негізгі заңдар жатыр (оларды термодинамика-
лык, бас-тамалары деп атайды) Осы себептен термоднна-
миканың кортындылары өте жалпы сипатта болады.
Зат күйінің өзгсрістерін әр түрлі
көзқарас тұрғысын-
да қарастыра отырып, термодинамика мсн молекула-ки-
нетикалық теория бір-бірін толықтырып, нсгізінен бір
тұтас ілім құрайды. Молскула-кинетикалық ұғымдардың
даму тарихына орала отырып,
алдымен заттың атомис-
тикалық құрылысы жайындағы ұғымдарды о бастан-ак
көне гректер айтқанын ескерте кстейік. Алаііда көне
гректердің бұл идеялары данышпандық болжам ғана
еді. XVII ғасырда атомистика болжам емес, ғылыми ги
потеза түрінде қайтадан келе бастады. Бүл гипотеза, әсі-
ресе,
орыстың
данышпан
ғалымы
және
ойшылы
М. В. Ломоносовтың (1711 — 1765) еңбектерінде айрық-
ша дамытылды, ол өз заманында
белгілі болған физи-
калық және химиялық құбылыстардың бір тұтас сурет-
темесін беруге талпынды. Бұл үшін ол материяның
корпускулалык (осы кездегі терминология бойынша —
молекулалық) кұрылысы жайлы ұғуға сүйенді. Өз з а
манында үстемдік еткен жылу тегі (гипотетті жылу
сұйығы, оның денедегі шамасы дененің қаншалықты
қызғандыгын анықтайды) теорнясына қарсы, шыгыгі,
Ломоносов «жылудың себебін» дене бөлпіектерінің ай-
налмалы қозгалыста болуынан деп тапты. Сөйтіп, Ломо
носов негізінде молекула-кииетикалық көзқарасты ту-
жырымдады деуге болады.
302
XIX ғасырдың екінші
жартысында және XX ғасыр-
дың басында көптеген ғалымдардың еңбектерімен ато
мистика ғылыми теорияға айиалды.
Достарыңызбен бөлісу: