29
«ИННОВАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ БІЛІМ БЕРУ ҮРДІСІНЕ ЕНДІРУ-САПАЛЫ БІЛІМ НЕГІЗІ»
атты аймақтық ғылыми-әдістемелік конференция материалдары
16 ақпан 2018 жыл
табысты қызмет етуін қамтамасыз етуге бағытталған педагогикалық процестің барлық
субъектілерінің мақсатты іс -әрекеті деп есептейді. Мектепті басқару – оқу-тәрбие ісінің
мақсатына жетуде және мектепті одан әрі дамытуда оқушылардың, мұғалімдердің, ата-
аналардың бірлескен іс-әрекетін ұйымдастыруға арналған басқарушылық шешімдер
қабылдау арқылы жүзеге асырылатын ерекше қызмет.
М.М.Поташник былай дейді: «Басқару – мектептің қалыптасуын, тұрақтануын, тиімді
қызмет етуін және дамуын қамтамасыз ететін барлық субъектілердің мақсатты іс-әрекеті».
Бұл анықтама маңызды екі нәрсеге назар аудартады: біріншіден, кез келген басқарудың
мақсаты іс-әрекет болып табылатынына; екіншіден, ол басқалардан өзінің міндеттерімен
ерекшеленетініне. Педагогикалық басқару әлеуметтік мақсатта жүзеге асады, ол адамдардың іс -
әрекетін басқару мен олардың бірігуіне қатысты. Алайда ол жалпы әлеуметтік басқарудан өзінің
объектілерінмен (оқушылар, мектептер, мектептен тыс мекемелер, халыққа білім беру
мемекелері, т.б.), олардың заңдылықтарымен ерекшеленеді [2].
Қазіргі заман мектебі – күрделі және кіріктірілген жүйе, ол оқушылардың, оларды
оқытып, тәрбиелейтін мұғалімдердің, мектеп әкімшілігінің (директоры, оның оқу және тәрбие
жұмысы бойынша орынбасарлары), оқу-тәрбиелік және қызмет көрсететін адамдардың іс-
әрекетінен, мектеп алдында тұрған жалпы міндеттерді шешуге белгілі бір жағдай жасайтын
материалдық базадан тұрады. Сонымен қатар, мектеп дегеніміз – мұғалімдер мен онда қызмет
ететін адамдар ұжымы, олар білім беру жүйесін мемлекеттік тұрғыдан басқарудың объектілері
болып табылады. Қазіргі мектепті өзара байланысы бар ішкі құрылымы және социуммен
белгіленетін тұтас әлеуметтік -педагогикалық жүйе ретінде қарастыру керек. Ол өзара тығыз
байланысты екі жүйеден тұрады: басқарушы және басқарылушы. Бұл қазіргі кез келген оқу-
білім беру мекемесінің алдына өмірдің өзі қойып отырған міндеттерді жүзеге асыру
бойынша барлық жұмыстың басты ұйымдастырушысы ретіндегі мектеп директорының
тікелей басқару іс-әрекетінде көріну керек. Білім мекемесін басқару жалпы және жеке
мәселелерді қамтиды. Басқарудың жалпы мәселелеріне мекеменің құрылымдық бөлімшелерін
басқару ерекшеліктері, басқару процесінің сипаты мен оқу орнының алуан түрлі (ішкі және
сыртқы) жағдайларда қызмет ету және даму нәтижелерінің арасындағы заңды өзара
қатынастар жатады [3].
Білім мекемесін басқарудың жеке мәселелеріне мыналар жатады:
- оқу-тәрбие процесі;
- мекемені басқарудың кадрлық саясаты (педагогикалық және
басқарушы кадрларды,
техникалық персоналды іріктеу және тағайындау, қызметкерлерді аттестациялау, өнімді
еңбекке ынталандыру, жағымды психологиялық климат орнату);
- түрлі инновацияларды меңгеру және оның білім мекемесі дамуына әсерін анықтау
(жоспарлау, ұйымдастыру, ынталандыру, бақылау);
- оқу орнының өзге әлеуметтік-экономикалық мекемелермен өзара байланысын
ұйымдастыру, басқарудың озат тәжірибелерін зерттеу және педагогикалық жүйені басқарудың
тиімді варианттарын іздестіру.
Педагогикалық жүйе ретінде мектепті басқару барысында, бір жағынан, оның
тұтастығын сақтауға, екінші жағынан - ондағы жүйе бірліктерінің әрекеттеріне ықпал
жасаумен оларды өзгертіп, реттеуге мүмкіндік беруі қажет. Педагогикалық жүйенің өзіндік
қызметтері қоғам қажетінен туындаған мақсаттардың мезгілінде орындалуына бағытталуы
қажет. Мақсаттар мектептің педагогикалық жүйесінің мазмұнын айқындайды, ал сол
мазмұнның іске асырылуы, өз кезегінде көптеген, әрқилы әдістер мен формаларды
ойластыруды керек етеді. Мектептегі педагогикалық жүйенің негізгі
құрылымдық бірліктерін
анықтайтын жағдаяттар – педагогикалық ұжым және оның басшыларының қызметтік іс-
әрекеттері (В.А.Сластенин). Мектептердің көбі төрт деңгейлі басқару құрылымын қолдануда:
Бірінші деңгей - мемлекеттік орган бекіткен не ұжым сайлаған мектеп директоры;
мектеп кеңесі, оқушылар комитеті, қоғамдық бірлестіктер басшылары. Бұл деңгейде
мектептің стратегиялық даму бағыты анықталады.