83
кризисы поиска и выбора профессии, кризисы профессионального обучения, кризисы самостоятель-
ной профессиональной деятельности. Ю.П. Поваренков выделяет два кризиса профессионального раз-
вития студентов педагогического университета. Первый кризис (кризис 2-го курса) возникает в ре-
зультате осознания и принятия студентами новой ситуации социально профессионального развития,
отличной от той, которая имела место в старших классах. Главным результатом преодоления данного
кризиса является формирование академической формы учебной деятельности и личности студента.
Второй кризис возникает, когда студенты сталкиваются с реальными профессиональными задачами.
Кризис начинается с осознания того, что фундаментальная подготовка на 1-3 курсах является необхо-
димым, но не достаточным условием для решения возникающих во время практики задач. В результате
преодоления данного кризиса начинает формироваться психологическая система профессиональной
деятельности, закладываются основы профессионального интеллекта, профессиональной идентично-
сти и системы профессиональной мотивации.
Список использованной литературы:
1. Климов Е.А. Психология профессионального самоопределения. – Ростов-на-Дону: Ремикс, 1996. – 512 с.
2. Собкин С.С. Становление профессиональной позиции психолога в процессе получения высшего образова-
ния // Национальный психологический журнал. – 2007. – №1. -21-26.
3. Лукина В.С. Исследование мотивации профессионального развития // Вопросы психологии. – 2004. – № 5.
– С. 25-32.
4. Зеер Э.Ф. Психология профессионального образования /Э.Ф. Зеер. – М.: Изд-во МПСИ, 2005. – 216 с.
5. Архангельский С.И. Учебный процесс в высшей школе, его закономерные основы и методы. – М.: Высшая
школа, 1978. –328 с.
6. Брушлинский А.В. Проблемы психологии субъекта. – М.:, 1994.-109 с.
KAFKAS İSLAM ORDUSU’NUN KURULUŞU VE ENVER PAŞA
Тұрлыбек А.Е.
Сулейман Демирель атындағы университеті
Özet: Osmanlı Devleti, Birinci Dünya Savaiı’nın sonunda mağlup olan devletler arasında yer almasına
rağmen, savaşın devam ettiği dört yıl süresince kazandığı büyük zaferlerle bölgesinde, siyasi ve askeri dengelerin
değişmesine neden olmuştur. Bu zaferlerden biri de, esasını 5. Kafkas Tümeni ile 15. Piyade Tümeni’nin teşkil
ettiği «Kafkas İslam Ordusu»nun gerçekleştirdiği Azerbaycan ve Dağıstan harekatıdır. Bu inceleme Enver
Paşa’nın emriyle kurulan «Kafkas İslam Ordusu»nun Azerbaycan ve Dağıstandaki faaliyetleriyle birlikte
bağımsızlıklarının nasıl kazanıldığını ortaya koymaya amaşlamıştır.
Anahtar kelimeler: Osmanlı Devleti, Kafkas İslam Ordusu, Enver Paşa, Azerbaycanve Dağıstan.
КАВКАЗ ИСЛАМ ƏСКЕРІНІҢ ҚҰРЫЛУЫ ЖƏНЕ ƏНУАР ПАША
Түйін: Османлы мемлекеті І. Дүниежүзілік соғыстың соңында жеңілгендер сапында тұрғаны мен
соғыс жылдары бірнеше маңызда жеңістерге қол жеткізген болатын. Бұл жеңіс, атырапта саяси əрі
əскери күштердің толық өзгеруіне де себеп болған. Осынау жеңістердің ішінде 5. Кавказ дивизиясы
мен 15. Жаяу дивизиясының құрамынан шыққан «Кавказ Ислам армиясының» Азербайжан мен Дағы-
станға жасаған əскери операциясыболып табылады. Зерттеу Əнуар пашаның арнайы бұйрығымен
құрылған«Кавказ Ислам армиясының» аймақта жүргізген сəтті əрекеттерінəтижесінде тəуелсіздікке
қол жеткізген Азербайжан жəне Дағыстан хаһында сөз етеді.
Кіліт сөздер: Османла мемлекеті, Кавказ Ислам армиясы, Əнуар паша, Азербайжан жəне Дағыстан.
Azerbaycan ve Dağıstan Türkleri 1917 yılının Ekim ayından
itibaren kendilerinin Rus,
Ermeni ve Rus
Kazaklarının zulmünden kurtarılması için Osmanlı Devleti’nden yardım talep etmişti [1. s. 123]. Kafkasya’nın
içinde bulunduğu durum ve burada yaşayan Türklere yapılan zulümler, Osmanlı Başkomutanlığı’nca endişeyle
izleniyordu. İşte bu fırsat 4 Haziran 1918 tarihinde Osmanlı Devlet ile Azerbaycan Hükümeti arasında «Dostluk
ve İşbirliği Antlaşması» imzalanmasıyla [2. s. 8] hukuki bir alana geçmiştir. Aynı zamanda 8 Haziran 1918’de
«Kuzey Kafkas Dağlıları Cumhuriyeti» ile Osmanlı Devleti arasında da «Dostluk Antlaşması» imzalandı.
Bu anlaşmasının gereğince de Osmanlı Devleti, «Kuzey Kafkas Dağlıları Cumhuriyeti’ni», içten dıştan